Ile zarabia 5 procent najbogatszych polaków?

Zastanawiasz się, ile trzeba zarabiać, żeby znaleźć się w gronie 5 proc. najbogatszych Polaków na etacie? Liczby z raportów GUS, Ministerstwa Finansów i wyliczeń Business Insidera pozwalają to policzyć całkiem dokładnie. Z tego tekstu dowiesz się, jakie są progi dochodowe dla 5 proc., 10 proc. i 1 proc. najlepiej zarabiających oraz jak te kwoty mają się do średniej i mediany płac w Polsce.

Ile trzeba zarabiać, żeby znaleźć się w 5 proc. najbogatszych?

Pytanie o 5 proc. najbogatszych najczęściej dotyczy osób zatrudnionych na etacie, bo to dla nich GUS i ekonomiści najdokładniej liczą tzw. decyle wynagrodzeń. W badaniu struktury płac za październik 2022 r. próg wejścia do 5 proc. najlepiej zarabiających pracowników etatowych wynosił nieco ponad 15 tys. zł brutto miesięcznie. Po uwzględnieniu ok. 16 proc. wzrostu płac od tamtego czasu (to przybliżenie oparte na zmianach średniego wynagrodzenia) próg dla 5 proc. na dziś szacuje się na około 17,5 tys. zł brutto.

Przy umowie o pracę taka pensja daje mniej więcej 12 200 zł netto miesięcznie. To oznacza, że jeśli co miesiąc widzisz na koncie wypłatę na tym poziomie lub wyższą, jesteś w wąskim gronie około 5 proc. najlepiej zarabiających etatowców. Innymi słowy, 95 proc. pracowników zatrudnionych na umowę o pracę ma niższe miesięczne wynagrodzenie.

Kto trafia do tej grupy najczęściej? Statystyki nie podają nazwisk, ale dość dobrze opisują typowe branże i stanowiska, które często pojawiają się w górnych decylach płacowych. Wśród nich dominują zawody wymagające wysokich kompetencji, odpowiedzialności i długiej ścieżki kariery, w tym:

• menedżerowie wyższego szczebla w dużych firmach,
• specjaliści IT i inżynierowie oprogramowania,
• lekarze specjaliści i wysoko wyspecjalizowani pracownicy ochrony zdrowia,
• doradcy biznesowi, prawnicy i eksperci podatkowi,
• doświadczeni inżynierowie w sektorach przemysłowych i energetycznych.

Warto podkreślić, że próg 5 proc. dotyczy wyłącznie osób na etatach w firmach zatrudniających co najmniej 10 pracowników. Nie obejmuje samozatrudnionych ani wielu specjalistów w mikrofirmach, którzy często zarabiają podobnie lub więcej, ale rozliczają się inaczej z fiskusem.

Aby znaleźć się w 5 proc. najlepiej zarabiających pracowników etatowych w Polsce, trzeba dziś zarabiać około 17,5 tys. zł brutto miesięcznie, co daje mniej więcej 12 200 zł „na rękę”.

Jak wyglądają zarobki 10 proc. i 1 proc. najlepiej zarabiających?

Próg 5 proc. nabiera sensu, gdy zestawisz go z innymi poziomami – 10 proc. i 1 proc. najlepiej zarabiających. Wtedy widać, jak szybko rosną zarobki, gdy przesuwasz się w górę drabiny dochodowej. Dane z GUS i Ministerstwa Finansów pokazują też, że elita 1 proc. żyje już w zupełnie innej rzeczywistości finansowej niż nawet dobrze zarabiające 5 proc.

Top 10 proc. najlepiej zarabiających pracowników etatowych

GUS wyliczył, że w październiku 2022 r. próg wejścia do 10 proc. najlepiej zarabiających pracowników etatowych wynosił około 13 565 zł brutto miesięcznie. Przy umowie o pracę przekładało się to na niecałe 9,3 tys. zł netto. Ekonomiści, korygując te dane o dynamikę płac, szacują dziś ten próg raczej w przedziale 11–15 tys. zł brutto, w zależności od przyjętej metodologii i uwzględniania różnych grup zawodowych.

W innym ujęciu, opartym na relacji do średniej krajowej, Business Insider wskazuje, że 10 proc. najlepiej zarabiających to osoby, których pensja wynosi około 1,73-krotności przeciętnego wynagrodzenia. Przy średniej z IV kwartału 2023 r. na poziomie 7480 zł brutto daje to w przybliżeniu 12 940 zł brutto miesięcznie. W obu podejściach widać jedno – próg top 10 proc. jest wyraźnie niższy niż próg 5 proc., ale nadal wiele wyższy niż zarobki większości pracowników.

Top 1 proc. najbogatszych – ile to dziś miesięcznie?

Dla 1 proc. najbogatszych w Polsce mamy dokładniejsze dane z Ministerstwa Finansów. Analiza oparta na deklaracjach PIT za 2022 r. obejmuje nie tylko etaty, lecz także dochody z działalności gospodarczej, najmu, kapitałów i emerytur. W całej populacji dorosłych 1 proc. najbogatszych to około 260 tys. osób.

Według wyliczeń eksperta MF próg wejścia do tego grona w 2022 r. wynosił 326 387 zł brutto rocznie, czyli około 27,2 tys. zł brutto miesięcznie. Po urealnieniu do warunków 2025 r., z uwzględnieniem wzrostu wynagrodzeń i świadczeń, wychodzi około 39 tys. zł brutto miesięcznie. Gdy z próby wyłączy się emerytów i rencistów, którzy zaniżają średnie dochody, próg rośnie do około 47 tys. zł brutto miesięcznie

Różne „kluby 1 proc.” według źródła dochodu

Ciekawe spojrzenie daje rozbicie 1 proc. według źródeł dochodu. Ministerstwo Finansów pokazuje, jak bardzo różnią się progi w zależności od tego, czy zarabiasz głównie na etacie, czy na działalności gospodarczej. W praktyce mamy kilka osobnych „klubów 1 proc.”, gdzie wymagane minimum wygląda następująco:

• w działalności gospodarczej – próg to około 2 155 764 zł brutto rocznie,
• w dochodach z papierów wartościowych – co najmniej 1 452 850 zł rocznie,
• na etacie – około 385 738 zł brutto rocznie, czyli nieco ponad 32 tys. zł miesięcznie,
• w umowach cywilnoprawnych – około 155 763 zł brutto rocznie,
• w grupie emerytów – około 125 973 zł brutto rocznie, czyli ok. 10,5 tys. zł miesięcznie.

Dla porównania warto zestawić w jednej tabeli progi szacowane dla 10 proc., 5 proc. i 1 proc. najlepiej zarabiających pracowników etatowych (po urealnieniu do obecnych warunków, na podstawie podanych danych i wyliczeń medialnych):

Między górnym decylem a 1 proc. elity płacowej rozciąga się przepaść – od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych brutto miesięcznie.

Średnia, mediana i decyle – jak mierzyć wysokie zarobki?

Same liczby wzięte z kontekstu bywają mylące. Wiele osób patrzy na średnią krajową z komunikatów GUS i ma wrażenie, że zarabia wyraźnie poniżej „przeciętnego” Polaka. Dopiero porównanie średniej z medianą i decylami pokazuje, jak bardzo górne zarobki zawyżają oficjalne wskaźniki.

Średnia a mediana płac w Polsce

We wrześniu 2023 r. mediana wynagrodzeń wynosiła w Polsce 7145,33 zł brutto miesięcznie, podczas gdy średnia to około 8649 zł brutto. Różnica blisko 1,5 tys. zł wynika z tego, że średnia uwzględnia wysokie pensje menedżerów i topowych specjalistów, które „ciągną” wskaźnik w górę. Mediana, przy której połowa osób zarabia więcej, a połowa mniej, lepiej opisuje typową pensję pracownika.

Przy medianie na poziomie 7145 zł brutto przeciętna wypłata „na rękę” przy umowie o pracę to około 5200,80 zł netto. Jednocześnie, żeby wejść do 10 proc. najlepiej zarabiających, trzeba mieć pensję brutto zbliżoną do dwukrotności mediany. To dobrze pokazuje, jak mocno rozciągnięta jest dziś drabina płacowa.

Co mówią decyle GUS o rozkładzie zarobków?

Raport GUS o strukturze wynagrodzeń dzieli pracowników na dziesięć grup – tzw. decyle płacowe. Dolne 20 proc. zatrudnionych dostaje nie więcej niż około 5088 zł brutto miesięcznie. To kwota tylko nieco wyższa od ówczesnej płacy minimalnej na poziomie 4666 zł brutto. W praktyce oznacza to, że blisko co piąty pracownik w Polsce otrzymuje wynagrodzenie zbliżone do minimum ustawowego.

Z kolei górne 10 proc. to zarobki co najmniej 13 565 zł brutto, a górne 5 proc. – ponad 15 tys. zł brutto w danych z 2022 r. Wzrost płac w czasie inflacji sprawił, że dziś te kwoty są jeszcze wyższe. Co ważne, GUS pokazuje też różnice między płciami. Kobiety w dolnych 20 proc. zarabiają średnio nieco więcej niż mężczyźni, ale od ok. 30. percentyla przewaga przechodzi na mężczyzn i rośnie wraz z kolejnymi decylami. Tutaj pojawia się dobrze już opisana luka płacowa.

Skorygowana luka płacowa w Polsce, uwzględniająca wykształcenie, wiek i staż, według różnych badań sięga od 15 do nawet 25 proc. na niekorzyść kobiet.

Dlaczego dane nie obejmują wszystkich pracujących?

Raport GUS o strukturze wynagrodzeń nie opisuje całego rynku pracy. Obejmuje około 8,6 mln pracowników na etacie w firmach zatrudniających co najmniej 10 osób. Poza badaniem pozostaje duża grupa zatrudnionych w mikrofirmach oraz aż około 2,5 mln samozatrudnionych. To spore ograniczenie, bo to właśnie w jednoosobowych działalnościach często zarabia się więcej niż na etacie, korzystając przy tym z innych form opodatkowania.

W mikroprzedsiębiorstwach średnie zarobki w 2022 r. wynosiły nieco ponad 4300 zł brutto, podczas gdy średnia dla całej gospodarki przekraczała 6300 zł brutto. Do tego w najmniejszych firmach częściej pojawiają się wypłaty „pod stołem”, których nie widać w oficjalnych statystykach. Wszystko to sprawia, że progi wejścia do 10 proc. i 5 proc. najbogatszych są w praktyce pewnym przedziałem, a nie jedną idealnie precyzyjną liczbą.

Czy 12 200 zł na rękę to dużo w polskich realiach?

Na papierze odpowiedź wygląda jasno – tak. Osoba zarabiająca około 12 200 zł netto miesięcznie znajduje się w wąskim gronie 5 proc. najlepiej zarabiających pracowników etatowych. To kilkakrotnie więcej niż wynagrodzenie minimalne i ponad dwukrotność przeciętnej wypłaty „na rękę”. Obiektywnie taka pensja stawia cię w bardzo uprzywilejowanej sytuacji dochodowej.

Inaczej odbiera to jednak ktoś z Warszawy czy dużej aglomeracji, gdzie wysokie koszty mieszkań, edukacji dzieci i usług pochłaniają sporą część budżetu. Ktoś mieszkający w mniejszej miejscowości przy takiej pensji ma zupełnie inną siłę nabywczą. W obu przypadkach warto mieć świadomość, że przy zarobkach na poziomie progu 5 proc. jesteś bliżej finansowej elity niż „średniaka”, nawet jeśli subiektywnie czujesz coś innego.

W praktyce wielu czytelników zadaje wtedy kolejne pytanie – co pozwala zbudować dochody na poziomie 5 proc. w polskich warunkach? Statystyki nie podają jednej recepty, ale da się wskazać kilka powtarzających się elementów w biografiach osób znajdujących się w tym przedziale dochodowym:

• wysokie kwalifikacje zawodowe potwierdzone doświadczeniem, nie tylko dyplomami,
• praca w branżach o dużej produktywności i globalnym zasięgu, jak IT czy finanse,
• gotowość do zmiany pracodawcy i negocjowania warunków,
• silny komponent zmienny wynagrodzenia – premie, bonusy, prowizje,
• często także aktywność poza etatem, jak doradztwo czy projekty poboczne.

Na tle całej gospodarki próg 5 proc. wystaje mocno ponad medianę i nawet ponad górny decyl. To sprawia, że dyskusja o „normalności” zarobków na poziomie kilkunastu tysięcy złotych netto powinna zawsze odwoływać się do danych z GUS i Ministerstwa Finansów, a nie tylko do wrażeń z własnego otoczenia. W statystykach takie wynagrodzenie jasno pokazuje twoje miejsce w czołówce polskiego rynku pracy.