Ile zarabia aktor w teatrze? Wynagrodzenia i dodatki

Kierownik literacki w Łodzi wylicza, że bez dodatku stażowego ktoś zaczynający pracę na takim stanowisku miałby około 5000 zł netto. W wielu teatrach aktor z kilkuletnim stażem startuje na podobnym poziomie albo nieco niżej. Czy wysoka liczba z ogłoszenia zawsze przekłada się na komfort życia? Wszystko zależy od miasta, kosztów utrzymania i tego, czy poza etatem grasz spektakle wyjazdowe, robisz dubbing, pracujesz przed kamerą.

Stawki za spektakl i dodatki

Poza pensją zasadniczą etatowy aktor w teatrze dostaje stawki za granie spektakli. Tu rozpiętość jest ogromna. Wspomniany aktor-lalkarz z miasta powiatowego zarabia 140 zł brutto za spektakl, natomiast w dużym teatrze stawka za wieczór na scenie bywa kilkukrotnie wyższa. Dla dyrektora-aktora, jak Andrzej Seweryn, grającego we własnym teatrze, stawka sięga nawet 3500 zł brutto.

Ważne są też dodatki. W Teatrze im. Jaracza w Olsztynie za każdy poprowadzony spektakl inspicjent i akustyk dostają 110–130 zł brutto, a za spektakle wyjazdowe stawki rosną dwukrotnie, czasem nawet trzykrotnie przy wynajmach i imprezach zewnętrznych. Dla aktorów działają podobne mechanizmy, choć konkretne kwoty zależą od regulaminu danej sceny.

Typowe dodatki, na które możesz liczyć jako aktor etatowy, to między innymi:

• dodatkowe wynagrodzenie za spektakle wyjazdowe poza siedzibą teatru,
• wyższe stawki za udział w pokazach komercyjnych lub na wynajętych scenach,
• premie związane z premierą spektaklu lub zakończeniem sezonu,
• dodatek funkcyjny, jeśli pełnisz rolę kierownika zespołu, opiekuna tytułu lub prowadzisz próby stolikowe.

Osobnym tematem są próby wznowieniowe. Reżyser w wielu teatrach dostaje za nie około 700 zł brutto za dzień. Aktorzy często przychodzą na takie próby w ramach etatu, bez dodatkowego wynagrodzenia, choć część scen wprowadza symboliczne stawki lub zalicza ten czas jako nadgodziny.

W jednym z teatrów etatowi pracownicy mówią wprost: za spektakle wyjazdowe płacone są podwójne stawki, a przy komercyjnych wynajmach nawet potrójne.

Ile zarabia aktor gościnny i freelancer?

Aktor bez etatu żyje od projektu do projektu. Raz gra w miejskim teatrze, innym razem w offowej grupie, potem prowadzi warsztaty albo bierze udział w czytaniu performatywnym. Wysokość jego zarobków potrafi się mocno wahać między miesiącami, bo wszystko zależy od liczby premier i pokazów.

Jeden z doświadczonych dramaturgów opowiada, że za pół roku pracy nad spektaklem stara się dostawać około 30 000 zł brutto, ale nie zawsze się to udaje. Wielu aktorów w podobnej sytuacji mówi podobnie: raz dostajesz dobrą stawkę w dużej instytucji, raz grasz za połowę tego w mniejszym teatrze. Poczucie stabilności bywa wtedy znacznie słabsze niż przy etacie.

Stawka za przygotowanie roli

Honorarium za przygotowanie roli to jednorazowa kwota za cały proces prób. Jej wysokość zależy od rangi roli, budżetu teatru i pozycji aktora. W jednym z teatrów prywatnych aktorka otrzymała za przygotowanie dużej roli 7000 zł brutto. U Andrzeja Seweryna w Teatrze Polskim w Warszawie uchwała zarządu województwa zatwierdziła kwotę 20 000 zł brutto za przygotowanie roli w Rękopisie znalezionym w Saragossie. Dziedzictwie Gomelezów.

Na drugim biegunie są sceny offowe. Dramatopisarka z kilkuletnim stażem wspomina, że najmniej za tekst spektaklu dostała 3500 zł brutto. U aktorów bywa podobnie. W małych grupach, gdzie budżet spektaklu jest niski, honorarium za próby potrafi sprowadzać się do kilku tysięcy złotych, a czasem wręcz do kwoty „symbolicznej”, nadrabianej później procentem z biletów.

Wynagrodzenie za granie spektaklu

Drugim filarem zarobków aktora gościnnego jest stawka za spektakl. W teatrze Krystyny Jandy przykładowa aktorka dostaje około 1000 zł brutto za wieczór. U znanego dyrektora-aktora mowa już o 2000–3500 zł brutto za spektakl. W mniejszych teatrach miejskich stawki dla gości mogą się wahać od około 300 do 800 zł brutto, a w offie jeszcze mniej.

Na wysokość wynagrodzenia za spektakl wpływa kilka konkretnych czynników, które warto przeanalizować zanim wejdziesz w nowy projekt:

• wielkość sceny i średnia frekwencja na widowni w danym teatrze,
• czy grasz główną rolę, rolę drugoplanową, czy epizod,
• czy spektakl jest finansowany z dotacji publicznej, czy z biletów i sponsorów,
• czy teatr pokrywa twoje dojazdy, noclegi i diety, czy musisz je opłacać samodzielnie.

Dodatkowo pojawia się pytanie o próby wznowieniowe spektaklu. Zdarza się, że aktor gościnny nie dostaje za nie nic ponad pierwotne honorarium, bo teatr traktuje je jako „część pakietu”. W innych instytucjach obowiązują osobne stawki za dzień prób przed wznowieniem, choć rzadko są one porównywalne z pełnym dniem zdjęciowym w filmie.

Jakie inne zawody teatralne wpływają na zarobki aktorów?

Budżet każdego spektaklu dzieli się między wiele osób. Reżyser, dramatopisarz, scenograf, choreograf, kompozytor, technika, promocja – to wszystko są realne pozycje w kosztorysie. Im większa część środków idzie na głośne nazwiska realizatorów, tym mniej zostaje na wynagrodzenia dla zespołu aktorskiego.

W Teatrze Tańca Rozbark w Bytomiu choreograf mógł zarobić 8000–12 000 zł brutto za przygotowanie spektaklu kameralnego. Doświadczona scenografka za jedną realizację dostaje często 20 000–25 000 zł brutto. Z kolei nagradzana reżyserka po trzydziestce przyznaje, że stara się negocjować 45 000 zł brutto za spektakl, choć nie zawsze to wychodzi. Wszystko to są pieniądze z tego samego „worka”, z którego płaceni są aktorzy.

Reżyser i dramatopisarz

Reżyserzy i dramatopisarze często mają umowy na poziomie, który wyznacza górną granicę budżetu artystycznego. Dramatopisarka z kilkuletnim stażem za tekst na dużą scenę dostaje zwykle 18 000–23 000 zł brutto, a na małą scenę 10 000–15 000 zł brutto. Kiedy taki tekst trafia do repertuaru, aktorzy pracują nad rolami w ramach etatu albo za honoraria gościnne, które muszą się zmieścić w pozostałej części budżetu.

Jeden z dramatopisarzy i dramaturgów mówi wprost, że stara się „nie brać mniej” niż 30 000 zł brutto za scenariusz i pół roku pracy na próbach. Jednocześnie przyznaje, że w niektórych teatrach za tę samą pracę dostaje połowę tej kwoty. Te wahania dobrze pokazują, jak niestabilny bywa system wynagrodzeń, w którym również honoraria aktorskie mocno zależą od miejsca i momentu.

Zespół techniczny i administracja

Zarobki pracowników technicznych i administracyjnych tworzą kontekst dla pensji aktorskich. W Teatrze im. Jaracza w Olsztynie akustyk zarabia 5800–7760 zł brutto plus około 110 zł brutto za spektakl, a inspicjent 5040–5760 zł brutto z podobnymi dodatkami. Sufler w Teatrze Syrena w Warszawie ma stawkę 35 zł brutto za godzinę pracy na umowie-zleceniu przez cały sezon.

Kierownik techniczny w Teatrze im. Norwida w Jeleniej Górze może liczyć według ogłoszenia na 6500–7000 zł brutto, a w warszawskim Teatrze Studio na około 9000 zł brutto plus dodatek stażowy. Kierownik produkcji w dużym teatrze miejskim miał niedawno pensję 9500 zł brutto, a redaktor naczelny miesięcznika „Teatr” zarabia 9000 zł brutto. W wielu instytucjach oznacza to, że doświadczony technik czy menedżer zarabia podobnie albo więcej niż część aktorów grających na scenie.

W rozmowach kuluarowych artyści często zauważają, że ich miesięczna pensja niewiele różni się od zarobków specjalistów technicznych, choć to ich nazwiska widnieją na afiszach.

Jak negocjować stawkę w teatrze?

Jeszcze kilka lat temu wiele ogłoszeń o pracę w teatrach nie zawierało żadnych widełek płacowych. Dziś brak informacji o stawce w anonsie na Facebooku szybko wywołuje krytyczne komentarze. TR Warszawa, Teatr im. Jaracza czy Teatr Studio coraz częściej podają przedziały zarobków, na przykład 6500–6800 zł brutto dla inspicjenta lub asystenta reżysera czy 9000 zł brutto dla kierownika technicznego. Jak wykorzystać tę zmianę, gdy negocjujesz swoje wynagrodzenie jako aktor?

Dobrym punktem wyjścia jest przygotowanie się do rozmowy z dyrektorem lub kierownikiem obsady jeszcze przed pierwszym spotkaniem. Warto zadać sobie kilka pytań: ile realnie potrzebujesz zarabiać, ile mniej jesteś gotowy przyjąć za ciekawy projekt i jakie elementy pakietu są dla ciebie nie do ruszenia. Pomocne mogą być też konkretne działania:

• sprawdzenie rejestrów umów miejskich i materiałów BIP, aby zobaczyć, jakie stawki pojawiały się w danej instytucji,
• rozmowa z kolegami z branży o widełkach płacowych w konkretnych teatrach, a nie jedynie o „wrażeniach”,
• ustalenie minimalnej akceptowalnej stawki za przygotowanie roli i spektakl jeszcze przed złożeniem oferty,
• dopytanie o płatność za próby wznowieniowe, spektakle wyjazdowe, nagrania telewizyjne i streaming.

Coraz więcej teatrów proponuje w umowach zapisy o jawności lub niejawności stawek. Jeżeli zależy ci na przejrzystości, możesz zawnioskować o możliwość ujawniania swojego wynagrodzenia. Nie zawsze dyrekcja się na to zgodzi, ale sama rozmowa o tym punkcie pokazuje, że traktujesz poważnie zarówno własne finanse, jak i przejrzystość całego środowiska.