Jak system koncentracji materiału po nowelizacji KPC wpływa na skuteczność dowodów w sprawach finansowych?

Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego wprowadzona ustawą z dnia 4 lipca 2019 roku dokonała transformacji systemu gromadzenia materiału dowodowego w polskim procesie cywilnym. Ustawodawca ograniczył dotychczasową, nieskrępowaną władzę dyskrecjonalną sędziego, wprowadzając rygorystyczny system prekluzji ustawowej w sprawach gospodarczych oraz sformalizowany system koncentracji materiału oparty na planie rozprawy w postępowaniu zwyczajnym. Zmiana ta ma znaczenie dla postępowań wymagających informacji specjalnych z zakresu finansów, controllingu i wyceny, ponieważ skuteczność dowodu z opinii biegłego została bezpośrednio uzależniona od kompletności materiału dowodowego dostarczonego przez strony na najwcześniejszym etapie postępowania.

Rygory prekluzyjne w postępowaniu gospodarczym i zwyczajnym

W postępowaniu w sprawach gospodarczych powód jest obowiązany powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, a pozwany w odpowiedzi na pozew. Twierdzenia i dowody powołane z naruszeniem tego obowiązku podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, iż ich powołanie wcześniej nie było możliwe lub potrzeba ich powołania wynikła później. W przypadku wystąpienia takiej potrzeby, strona musi zgłosić nowe wnioski w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym ich powołanie stało się możliwe.

W postępowaniu zwyczajnym, w którym wyznaczono posiedzenie przygotowawcze, momentem końcowym dla przytaczania twierdzeń i dowodów jest zatwierdzenie planu rozprawy. Po tym terminie wprowadzanie nowego materiału jest zasadniczo niedopuszczalne. Jeśli posiedzenia przygotowawczego nie zarządzono, strony mogą przytaczać dowody do momentu zamknięcia rozprawy, jednak z zastrzeżeniem negatywnych skutków wynikających z działania na zwłokę. Przewodniczący może również zobowiązać stronę do złożenia pisma przygotowawczego z kompletem twierdzeń i dowodów pod rygorem ich utraty w dalszym toku procesu.

Biegły sądowy jako analityk udostępnionego materiału

Rola biegłego sądowego w procesie cywilnym jest zdefiniowana przez zakres materiału zgromadzonego w aktach sprawy. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1969 r. zadaniem biegłego nie jest ustalanie stanu faktycznego, lecz naświetlenie i wyjaśnienie okoliczności z punktu widzenia wiedzy specjalnej przy uwzględnieniu zebranego i udostępnionego mu materiału sprawy. Biegły jest zatem ograniczony wyłącznie do faktów i dokumentów, które zostały skutecznie wprowadzone do procesu przez strony.

W większości przypadków biegli uznają dokumentację przekazaną przez sąd za niewystarczającą do wydania opinii. W przypadku stwierdzenia braków, biegły może zwrócić akta do sądu z wnioskiem o uzupełnienie dokumentacji przez strony, co jednak znacząco wydłuża postępowanie i generuje dodatkowe koszty administracyjne. Alternatywna metoda polegająca na bezpośrednim kontakcie ze stronami, choć dopuszczalna przez część orzecznictwa w celu zachowania ekonomiki procesowej, niesie ryzyko naruszenia zasady bezstronności oraz próby wprowadzenia do procesu dowodów objętych prekluzją.

Wymagania informacyjne w wycenach i analizach finansowych

Złożoność parametrów ekonomicznych sprawia, że opinia biegłego wymaga dostarczenia specyficznych danych źródłowych już w pismach inicjujących proces. Analiza procedur wyceny wykazuje, że znaczenie mają następujące grupy danych:

1. Wycena należności – stosowanie metody skorygowanej ceny nabycia wymaga precyzyjnych harmonogramów przepływów pieniężnych oraz danych o efektywnej stopie procentowej. Brak tych elementów uniemożliwia biegłemu prawidłowe zastosowanie algorytmów finansowych.

2. Struktura wiekowa należności (wiekowanie) – dane o wieku należności są niezbędne do oceny prawdopodobieństwa ich odzyskania i prawidłowego wyliczenia odpisów aktualizujących. Im starsza należność, tym wyższe ryzyko kredytowe, co musi zostać odzwierciedlone w wycenie aktywów netto.

3. Utrata wartości i odpisy aktualizujące – istnieją istotne różnice między prawem bilansowym a podatkowym w zakresie dokumentowania nieściągalności należności. Podczas gdy rachunkowość opiera się na szacunkach i zasadzie ostrożności, prawo podatkowe wymaga twardych dowodów, takich jak postanowienia komornika o nieściągalności lub postanowienia sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika. Dokumenty te muszą zostać skoncentrowane w fazie prekluzyjnej, aby biegły mógł ocenić ich wpływ na wynik finansowy.

4. Wartość godziwa – wycena w wartości godziwej (MSR/MSSF) opiera się na zdyskontowanych przyszłych przepływach pieniężnych. Biegły wymaga dowodów na przyjęte założenia rynkowe i stopy dyskontowe, które strona musi zabezpieczyć w aktach przed zamknięciem możliwości zgłaszania nowych dowodów.

Sędziowskie kierownictwo a faza instrukcyjna procesu

Zasada koncentracji materiału procesowego jest realizowana poprzez sędziowskie kierownictwo postępowaniem, rozumiane jako technika prowadzenia procesu. Sędzia decyduje o dyscyplinie procesowej i skupieniu materiału niezbędnego do wydania orzeczenia. Zasada koncentracji odnosi się wyłącznie do fazy instrukcyjnej, czyli etapu gromadzenia faktów i dowodów. Jej celem jest takie przygotowanie sprawy, aby rozstrzygnięcie mogło nastąpić na jednym posiedzeniu. Plan rozprawy, powstający przy udziale stron, wyznacza termin przeprowadzenia dowodów i roztrząsania ich wyników, co de facto kończy możliwość uzupełniania bazy faktograficznej o nowe dokumenty finansowe.

Znaczenie konsultacji z praktykiem finansowym na etapie przygotowania pozwu

W nowym reżimie prawnym konsultacja z praktykiem (kontrolerem finansowym, ekspertem ds. wyceny) przed złożeniem pozwu staje się warunkiem niezbędnym dla zachowania skuteczności dowodowej. Specjalista ten jest w stanie przeprowadzić audyt dowodowy, który obejmuje:

• Identyfikację luk w dokumentacji (np. braki w analityce kont, nieczytelność wyciągów).

• Precyzyjne sformułowanie tezy dowodowej w oparciu o parametry ekonomiczne (stopy dyskontowe, wskaźniki spłacalności).

• Zabezpieczenie dokumentacji potwierdzającej nieściągalność należności zgodnie z wymogami prawa podatkowego.

W przypadku zainteresowania konsultacją z praktykiem finansowym, biegłym sądowym bądź ekspertem zajmującym się wyceną przedsiębiorstw w Warszawie lub okolicach możesz sprawdzić te usługi: https://www.wojcikdoradztwo.pl/pl/o-firmie/biegly-sadowy/wycena-przedsiebiorstw.

Podsumowując, nowelizacja KPC z 2019 roku przeniosła ciężar odpowiedzialności za kompletność materiału dowodowego na strony procesu. W sprawach finansowych brak staranności na etapie koncentracji materiału prowadzi do wydawania opinii biegłych na podstawie niepełnych danych, zwiększając ryzyko oddalenia powództwa z przyczyn formalnych.

Artykuł sponsorowany