Ile zarabia nauczyciel za godziny ponadwymiarowe?

Nauczyciel otrzymuje za godzinę ponadwymiarową stawkę wynikającą z wynagrodzenia zasadniczego i obowiązującego pensum. Od 1 września 2025 r. zachowuje także prawo do zapłaty za niezrealizowaną godzinę, jeżeli zajęcia nie odbyły się z przyczyn od niego niezależnych, a on pozostawał w gotowości do pracy. Nowe brzmienie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela weszło w życie 1 stycznia 2026 r., ale stosuje się je z mocą od 1 września 2025 r.

Jak oblicza się wynagrodzenie za godzinę ponadwymiarową?

Godzina ponadwymiarowa to godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych przydzielona nauczycielowi powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, czyli pensum. Stawka nie jest taka sama dla wszystkich nauczycieli. Zależy przede wszystkim od osobistego zaszeregowania oraz pensum obowiązującego na danym stanowisku.

Podstawowy wzór wygląda następująco:

(wynagrodzenie zasadnicze + należny dodatek za warunki pracy) ÷ (pensum × 4,16)

Miesięczną liczbę godzin zaokrągla się do pełnych godzin. Czas do pół godziny pomija się, a powyżej pół godziny liczy się jako pełną godzinę. Przykładowe wyliczenia przedstawiają się tak:

Jeżeli wynagrodzenie zasadnicze wynosi 6211 zł brutto, nauczyciel z pensum 18-godzinnym otrzyma za jedną godzinę około 82,81 zł brutto, ponieważ 6211 zł ÷ 75 godzin = 82,81 zł. Przy pensum 30-godzinnym stawka wyniesie około 49,69 zł brutto, ponieważ 6211 zł ÷ 125 godzin = 49,69 zł.

Dodatek za warunki pracy uwzględnia się wtedy, gdy konkretna godzina była realizowana w warunkach trudnych lub uciążliwych i nauczyciel spełnia wymagania określone w przepisach oraz regulaminie wynagradzania organu prowadzącego. Nie jest to automatyczny dodatek do każdej godziny ponadwymiarowej.

Kiedy nauczyciel zachowuje prawo do zapłaty mimo braku zajęć?

Zgodnie z art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela wynagrodzenie przysługuje, gdy łącznie wystąpią dwa warunki:

• Niezrealizowanie przydzielonych zajęć nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela.
• Nauczyciel pozostawał w gotowości do realizacji tych zajęć.
• Nauczyciel był faktycznie zdolny do podjęcia pracy.
• Nauczyciel pozostawał w dyspozycji szkoły w czasie zaplanowanych zajęć.

Gotowość do pracy oznacza zamiar wykonywania pracy, faktyczną zdolność do jej podjęcia, uzewnętrznienie tej gotowości oraz pozostawanie w dyspozycji pracodawcy. Nauczyciel powinien więc być dostępny w miejscu wskazanym przez dyrektora albo w innym miejscu, w którym zgodnie z organizacją pracy mógłby niezwłocznie rozpocząć zajęcia.

Realizacja innych zadań statutowych nie jest warunkiem wypłaty. Dyrektor może powierzyć nauczycielowi w tym czasie opiekę nad uczniami, inne zajęcia, czynności na rzecz szkoły albo doraźne zastępstwo, ale brak takiego polecenia nie pozbawia nauczyciela prawa do wynagrodzenia, jeśli zachował gotowość do pracy.

Podobna zasada obejmuje zajęcia rewalidacyjne i specjalistyczne, jeżeli zostały przydzielone ponad pensum. Gdy uczeń nie pojawi się na zajęciach z przyczyn niezależnych od nauczyciela, a nauczyciel pozostaje gotowy do pracy, może zachować prawo do wynagrodzenia za tę godzinę.

Wykonywanie innych zadań statutowych jest możliwością, a nie warunkiem zapłaty za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe.

Inaczej rozlicza się szkolenie, konferencję lub inne doskonalenie zawodowe. Nauczyciel uczestniczący w takim wydarzeniu nie pozostaje w gotowości do prowadzenia zaplanowanych zajęć. Jeśli szkolenie odbywa się na polecenie albo za zgodą dyrektora, wynagrodzenie za czas zwolnienia od pracy ustala się na podstawie przepisów dotyczących doskonalenia zawodowego i wynagrodzenia urlopowego. W takim wynagrodzeniu uwzględnia się także składniki związane z godzinami ponadwymiarowymi, zgodnie z właściwymi zasadami.

Jak rozliczyć godziny w tygodniu z dniem wolnym?

W tygodniu, w którym przypada dzień ustawowo wolny od pracy albo dzień bez zaplanowanych zajęć dydaktycznych, pensum pomniejsza się proporcjonalnie. Zasadniczo obniżenie wynosi 1/5 tygodniowego wymiaru za każdy taki dzień, a przy czterodniowym tygodniu pracy – 1/4.

Ma to znaczenie przy ustalaniu, czy liczba faktycznie przeprowadzonych zajęć przekroczyła pomniejszone pensum. Nie oznacza jednak, że nauczyciel automatycznie otrzyma wynagrodzenie za godziny wpisane do planu w dni, w których szkoła nie prowadziła zajęć. Godziny ponadwymiarowe muszą być prawidłowo przydzielone, a dana placówka musi rzeczywiście organizować w tym czasie zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze.

Godziny ponadwymiarowe a nadliczbowe – jaka jest różnica?

Godzina ponadwymiarowa przypada powyżej pensum nauczyciela, ale mieści się w ramach jego czasu pracy. Dla nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze czas pracy nie powinien przekraczać 40 godzin tygodniowo.

Godzina nadliczbowa w rozumieniu Kodeksu pracy oznacza pracę ponad obowiązujące normy czasu pracy. Może dotyczyć także zadań innych niż prowadzenie zajęć z uczniami. Dlatego określenia „godzina ponadwymiarowa” i „godzina nadliczbowa” nie są synonimami. W rozliczeniach nauczycielskich należy posługiwać się właściwym pojęciem, ponieważ każda kategoria ma inną podstawę prawną.

Komu nie można przydzielić godzin ponadwymiarowych?

Przepisy ograniczają możliwość przydzielania godzin ponadwymiarowych niektórym grupom nauczycieli. Dotyczy to w szczególności:

• Kobiet w ciąży – bez ich zgody.
• Osób wychowujących dziecko do ukończenia 4. roku życia – bez ich zgody.
• Nauczycieli korzystających z obniżonego tygodniowego wymiaru zajęć.
• Nauczycieli realizujących podwyższone pensum na zasadach przewidzianych w Karcie Nauczyciela.
• Dyrektora, wicedyrektora i innych osób pełniących funkcje kierownicze, jeśli korzystają z obniżonego pensum, z wyjątkami dotyczącymi zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania.
• Nauczycieli zatrudnionych bez wymaganych kwalifikacji na podstawie szczególnych przepisów.

Co do zasady godziny ponadwymiarowe do wysokości 1/4 pensum mogą być przydzielone nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania bez jego zgody. Większy wymiar wymaga zgody nauczyciela, a szczególne zasady dotyczą między innymi nauczycieli kształcenia zawodowego.

Wyrównanie za okres od września do grudnia 2025 r.

Nowe zasady mają zastosowanie do godzin przypadających do realizacji od 1 września 2025 r., mimo że ustawa weszła w życie 1 stycznia 2026 r. Wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe z okresu od 1 września do 31 grudnia 2025 r., którego wcześniej nie wypłacono, powinno zostać przekazane do 6 lutego 2026 r.

Jeżeli nauczyciel już wcześniej miał prawo do wynagrodzenia, lecz szkoła błędnie go nie wypłaciła albo zastosowała niewłaściwy sposób obliczeń, wyrównanie powinno nastąpić niezwłocznie. W razie sporu przydatne będą arkusz organizacji szkoły, przydział czynności, plan zajęć, ewidencja godzin oraz dokumenty potwierdzające przyczynę odwołania zajęć i gotowość nauczyciela do pracy.

Najważniejsza zasada jest prosta: wysokość stawki wynika z pensum i osobistego zaszeregowania, a prawo do zapłaty za niezrealizowaną godzinę zależy od przyczyny odwołania zajęć oraz gotowości nauczyciela do ich podjęcia.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu o wyrównanie wynagrodzenia należy przeanalizować dokumentację zatrudnienia, organizację pracy szkoły oraz aktualne brzmienie Karty Nauczyciela.