Ile wynosi trzynasta pensja i komu przysługuje?

Trzynasta pensja wynosi 8,5% sumy wynagrodzeń brutto otrzymanych w danym roku kalendarzowym. Świadczenie przysługuje przede wszystkim pracownikom jednostek sfery budżetowej, którzy co do zasady przepracowali u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy. Kwota netto będzie niższa, ponieważ trzynastka podlega opodatkowaniu i oskładkowaniu.

Komu przysługuje trzynasta pensja?

Zasady wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego określa Ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Obejmuje ona między innymi osoby zatrudnione w państwowych i samorządowych jednostkach budżetowych, urzędach organów władzy publicznej, sądach, szkołach publicznych oraz biurach parlamentarnych.

Pełna trzynastka przysługuje za pełny rok kalendarzowy pracy. Przy krótszym zatrudnieniu świadczenie może być proporcjonalne, jeśli pracownik spełnił wymagany staż. Do najczęściej uprawnionych grup należą:

• pracownicy urzędów państwowych i samorządowych;
• pracownicy szkół, sądów i innych jednostek publicznych;
• osoby zatrudnione w samorządowych zakładach budżetowych;
• pracownicy biur poselskich, senatorskich i klubów parlamentarnych.

Policjanci, żołnierze i inni funkcjonariusze służb mundurowych nie otrzymują świadczenia na podstawie tej ustawy. W ich przypadku obowiązują odrębne przepisy. Przykładowo, nagrodę roczną policjantów reguluje art. 110 ustawy o Policji. Potoczna nazwa „trzynastka” nie oznacza więc, że zasady są identyczne dla każdej grupy zawodowej.

Jak staż pracy wpływa na prawo do świadczenia?

Podstawową zasadą jest przepracowanie co najmniej 6 miesięcy u danego pracodawcy w tym samym roku kalendarzowym. Praca przez pełne 12 miesięcy daje prawo do świadczenia w pełnej wysokości. Przy stażu od 6 do 11 miesięcy trzynastka jest co do zasady obliczana proporcjonalnie do okresu zatrudnienia.

Wymóg 6 miesięcy nie obowiązuje w każdej sytuacji. Ustawa przewiduje wyjątki, między innymi gdy:

• pracownik korzystał z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego lub wychowawczego;
• stosunek pracy został rozwiązany z powodu przejścia na emeryturę, rentę albo świadczenie rehabilitacyjne;
• zatrudnienie zakończyło się w związku z likwidacją pracodawcy, reorganizacją jednostki lub redukcją zatrudnienia;
• pracownik został powołany do czynnej służby wojskowej albo odbywał służbę zastępczą;
• umowa dotyczyła pracy sezonowej trwającej co najmniej 3 miesiące;
• pracownik został zatrudniony jako nauczyciel zgodnie z organizacją pracy szkoły lub uczelni.

Sam fakt trwania umowy nie zawsze oznacza przepracowanie wymaganego okresu. Długotrwała niezdolność do pracy może mieć znaczenie przy ocenie stażu, a zasiłek chorobowy nie zwiększa podstawy obliczenia trzynastki.

Jak obliczyć wysokość trzynastej pensji?

Wzór jest prosty: należy zsumować wynagrodzenia uwzględniane przy ustalaniu świadczenia, a następnie pomnożyć wynik przez 8,5%. Przykładowo, jeśli suma wynagrodzeń brutto za rok wyniosła 60 000 zł, trzynastka wyniesie 5100 zł brutto.

1. Zsumuj wynagrodzenia brutto otrzymane w danym roku kalendarzowym.
2. Wyłącz składniki, które nie są uwzględniane w podstawie.
3. Pomnóż pozostałą kwotę przez 0,085.
4. Od otrzymanej kwoty odejmij podatek i składki, aby oszacować wypłatę netto.

W podstawie bierze się pod uwagę wynagrodzenie za pracę oraz składniki uwzględniane przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop. Najczęściej wygląda to następująco:

W przypadku zatrudnienia przez część roku rzeczywista suma wynagrodzeń może już prowadzić do proporcjonalnej kwoty. Jeżeli pracownik przez 9 miesięcy otrzymał 45 000 zł brutto składników uwzględnianych w podstawie, świadczenie wyniesie 3825 zł brutto.

Kiedy pracownik traci prawo do trzynastki?

Spełnienie wymogu stażu nie wystarczy, jeśli wystąpiła jedna z ustawowych przesłanek wyłączających prawo do świadczenia. Pracownik może nie otrzymać trzynastki, gdy:

• miał nieusprawiedliwioną nieobecność trwającą dłużej niż 2 dni;
• stawił się do pracy lub przebywał w pracy w stanie nietrzeźwości;
• został wydalony z pracy lub ze służby w trybie dyscyplinarnym;
• rozwiązano z nim umowę bez wypowiedzenia z jego winy.

Trzynastkę za dany rok wypłaca się najpóźniej w pierwszych trzech miesiącach kolejnego roku, czyli co do zasady do 31 marca. W razie likwidacji pracodawcy świadczenie może być należne w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Najczęstsze pytania o trzynastą pensję

Czy L4 obniża trzynastkę?

Samo zwolnienie lekarskie nie powoduje automatycznej utraty prawa do świadczenia. Może jednak obniżyć jego wysokość, ponieważ wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy nie są wliczane do podstawy. Dłuższa absencja może także mieć znaczenie przy ocenie wymaganego stażu.

Czy komornik może zająć trzynastkę?

Tak. Dodatkowe wynagrodzenie roczne jest objęte egzekucją na zasadach dotyczących wynagrodzenia za pracę. Przy wypłacie pensji i trzynastki w tym samym terminie potrącenia ustala się od łącznej kwoty, z uwzględnieniem ustawowych limitów i kwoty wolnej.

Czy sektor prywatny musi wypłacać trzynastkę?

Nie. W prywatnej firmie trzynastka nie wynika automatycznie z przepisów ustawy dotyczącej sfery budżetowej. Pracodawca może ją wprowadzić w umowie o pracę, regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym albo przyznać na podstawie własnych zasad. Wysokość i termin wypłaty mogą wtedy różnić się od reguł obowiązujących w budżetówce.

Najważniejszy przelicznik to 8,5% wynagrodzeń brutto uwzględnianych w podstawie. Ostateczna kwota zależy jednak od stażu w danym roku, rodzaju składników wypłaty oraz ewentualnych przesłanek pozbawiających prawa do świadczenia.