Czy w wojsku są premie roczne? Zasady przyznawania dodatków
Tak. W Wojsku Polskim funkcjonuje roczne świadczenie nazywane potocznie „trzynastką”, ale jego prawidłowa nazwa to dodatkowe uposażenie roczne. Jest to świadczenie ustawowe, a nie nagroda uznaniowa. Przysługuje żołnierzom zawodowym, którzy spełniają warunki dotyczące stażu służby i przebiegu służby.
Na czym polega dodatkowe uposażenie roczne?
Żołnierz zawodowy pełniący służbę przez cały rok kalendarzowy nabywa prawo do dodatkowego uposażenia rocznego. Świadczenie wynosi 1/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym otrzymanego w roku, za który jest wypłacane.
Nie oznacza to więc automatycznie dokładnie jednej miesięcznej pensji powiększonej o wszystkie możliwe dodatki. Przy obliczaniu bierze się pod uwagę uposażenie zasadnicze oraz dodatki stałe, natomiast świadczenia związane z konkretnymi zadaniami lub jednorazowymi nagrodami nie są traktowane w taki sam sposób.
Prawo do świadczenia może powstać także wtedy, gdy żołnierz rozpoczął albo zakończył służbę w trakcie roku. Najważniejszy jest wymagany okres służby wynoszący co najmniej 6 miesięcy kalendarzowych.
| Sytuacja żołnierza | Wymóg stażowy | Uwagi |
|---|---|---|
| Służba przez cały rok kalendarzowy | Cały rok służby | Świadczenie jest obliczane jako 1/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami stałymi otrzymanymi w danym roku. |
| Powołanie do służby w trakcie roku | Co najmniej 6 miesięcy kalendarzowych | Po spełnieniu tego warunku żołnierz może nabyć prawo do dodatkowego uposażenia rocznego. |
| Zwolnienie ze służby w trakcie roku | Zależnie od okresu faktycznej służby i przepisów dotyczących zwolnienia | Świadczenie ustala się za rok, w którym żołnierz pełnił służbę, z uwzględnieniem ustawowych warunków. |
Przykładowo osoba powołana do zawodowej służby w lipcu może nie spełnić wymogu sześciu miesięcy służby w danym roku. W materiałach Ministerstwa Obrony Narodowej wskazywano także, że absolwent wyznaczony na stanowisko służbowe w lipcu danego roku nie nabywa prawa do dodatkowego uposażenia rocznego za ten rok.
Kiedy można stracić prawo do trzynastki?
Dodatkowe uposażenie roczne jest związane nie tylko ze stażem, lecz także z prawidłowym przebiegiem służby. Nie jest wypłacane bez względu na zachowanie żołnierza. Znaczenie mogą mieć przewinienia dyscyplinarne oraz nieusprawiedliwione nieobecności.
Utrata prawa do świadczenia albo ograniczenie tego prawa może wiązać się w szczególności z następującymi sytuacjami:
- orzeczeniem kary dyscyplinarnej, jeżeli przepisy wiążą z nią utratę dodatkowego uposażenia rocznego,
- nieusprawiedliwioną nieobecnością w służbie trwającą dłużej niż 2 dni robocze w roku kalendarzowym,
- naruszeniem obowiązków służbowych, które skutkuje zastosowaniem przewidzianych prawem konsekwencji,
- niespełnieniem minimalnego okresu służby wymaganego do nabycia świadczenia.
Ostateczna ocena zależy od rodzaju przewinienia, zastosowanej kary oraz konkretnego stanu faktycznego. Sama nieobecność nie zawsze wystarcza do odebrania świadczenia, jeśli była usprawiedliwiona albo mieściła się w granicach przewidzianych przepisami.
Czym trzynastka różni się od innych świadczeń?
Potoczne określenie „premia roczna” bywa używane wobec różnych pieniędzy wypłacanych żołnierzom. Dodatkowe uposażenie roczne ma jednak inny charakter niż świadczenia zależne od uznania przełożonego, rodzaju wykonywanych zadań czy długości służby.
Do świadczeń, których nie należy utożsamiać z trzynastką, należą:
- nagrody uznaniowe – przyznawane za wysokie wyniki, inicjatywę albo wykonywanie zadań wymagających szczególnego nakładu pracy,
- gratyfikacja urlopowa – wypłacana raz w roku na zasadach związanych między innymi z uprawnieniami żołnierza i członków jego rodziny,
- dodatki stałe i specjalne – związane z rodzajem stanowiska, warunkami służby, kwalifikacjami lub stażem,
- świadczenie motywacyjne – zależne od osiągnięcia określonego stażu służby wojskowej.
Podstawą prawną zasad dotyczących uposażenia żołnierzy zawodowych jest między innymi Ustawa o obronie Ojczyzny. Nagrody uznaniowe i zapomogi regulują także przepisy wykonawcze, w tym rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 12 lipca 2023 r. dotyczące nagród uznaniowych i zapomóg żołnierzy zawodowych.
Najważniejsze jest rozróżnienie dwóch kwestii: trzynastka wynika z przepisów i spełnienia warunków ustawowych, natomiast nagroda uznaniowa zależy od decyzji właściwego przełożonego.
W przypadku wątpliwości dotyczących prawa do dodatkowego uposażenia rocznego, sposobu jego obliczenia lub wpływu konkretnej kary na wypłatę, wiążącą interpretację dla indywidualnej sytuacji wydaje właściwa jednostka wojskowa żołnierza.
